Eklemlerin zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u015fka tedavi y\u00f6nteminin kalmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda protez operasyonlar\u0131n\u0131n yard\u0131ma yeti\u015fti\u011fini belirten Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzman\u0131 Prof. Dr. Cengiz Bahad\u0131r, \u201cYaln\u0131z protez operasyonlar\u0131 sonras\u0131 fizik tedavi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n
Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzman\u0131 Prof. Dr. Cengiz Bahad\u0131r, ilerleyen protez biyomekanikleri ve geli\u015fen cerrahi teknikler sayesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle kal\u00e7a ve diz protez operasyonlar\u0131n\u0131n \u00e7ok s\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
\u201cKal\u00e7a ve diz protezlerinin ba\u015far\u0131 oranlar\u0131 y\u00fcksektir. Bununla beraber daha seyrek yap\u0131lan omuz protezi operasyonlar\u0131nda sonu\u00e7lar kal\u00e7a ve dizdeki kadar ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir.”<\/p>\n
PROTEZ OPERASYONLARI NE ZAMAN YAPILMALIDIR?<\/p>\n
“Protez operasyonunun zaman\u0131 ki\u015fiye ve hastal\u0131\u011f\u0131n derecesine g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Hastan\u0131n bozulan eklemi dolay\u0131s\u0131yla ya\u015fam kalitesi \u00e7ok etkilenmemi\u015fse genellikle 65 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce operasyon \u00f6nerilmez. Hasta \u00f6mr\u00fc boyunca o protez ile ya\u015fayaca\u011f\u0131ndan operasyonunun geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu nedenle hasta se\u00e7imi son derece iyi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n o eklemi i\u00e7in alternatif tedavilerin tamam\u0131 denenmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan denenen t\u00fcm tedavilerin ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu ve mutlak protez gereken bir hastada protezi geciktirmenin de baz\u0131 sak\u0131ncalar\u0131 vard\u0131r. Ya\u015f ilerledik\u00e7e kalp tansiyon gibi di\u011fer sistem hastal\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011finden ya da var olanlar ilerleyebilece\u011finden ameliyat\u0131n komplikasyon oran\u0131 artar ve ba\u015far\u0131 oran\u0131 d\u00fc\u015fer.”<\/p>\n
TAKILAN PROTEZ\u0130N \u00d6MR\u00dc NE KADARDIR?<\/p>\n
“Ba\u015far\u0131l\u0131 bir kal\u00e7a-diz protezi operasyonu ge\u00e7iren ki\u015filer bu protezleri aktivite derecesine ba\u011fl\u0131 olarak 15-25 y\u0131l kullanabilir. \u00d6zelikle gen\u00e7 hastalarda yap\u0131lan protezler bu ki\u015filerde aktivite oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak daha k\u0131sa s\u00fcrede gev\u015feyebilir. Bu durumda hastan\u0131n tekrar revizyon cerrahisine gitmesi ve m\u00fcmk\u00fcnse protezin de\u011fi\u015ftirilmesi gereklidir. Bu ikinci ameliyatlarda ise ba\u015far\u0131 oran\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.”<\/p>\n
PROTEZ\u0130N BA\u015eARISINI BEL\u0130RLEYEN FAKT\u00d6RLER<\/p>\n
“Bir protez operasyonunun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler; do\u011fru hasta se\u00e7imi, uygulanan cerrahi teknik, hastaya protez operasyonu \u00f6ncesi ve sonras\u0131 uygulanan fizik tedavi rehabilitasyondur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k protez operasyonuna hangi hastalar\u0131n gitmesi gerekti\u011fi \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131 bellidir. Cerrahi teknikler de art\u0131k ilerlemi\u015ftir ve bu operasyonlar asistan d\u00fczeyinde bile yap\u0131labilmektedir. Dikkat edilmesi gereken ve en \u00e7ok ihmal edilen nokta ise ameliyat \u00f6ncesi ve sonras\u0131 fizik tedavi rehabilitasyondur.”<\/p>\n
AMEL\u0130YAT \u00d6NCES\u0130 VE SONRASI F\u0130Z\u0130K TEDAV\u0130 REHAB\u0130L\u0130TASYON NEDEN GEREKL\u0130D\u0130R?<\/p>\n
“Kal\u00e7a ya da diz protezi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hastalarda eklemler a\u011fr\u0131 ve deformite nedeniyle az kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan o eklemi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran kaslar zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r. Eklem hareketleri de genelde geli\u015fen ikincil yumu\u015fak doku problemleri nedeniyle k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer hasta bu halde fizik tedavi rehabilitasyon program\u0131na al\u0131nmadan operasyona giderse yap\u0131lan protez sadece a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 giderir ve tak\u0131lan protez eklemi etkili ve verimli bir \u015fekilde kullanamayabilir. Halbuki operasyon \u00f6ncesi uygulanan 15 seansl\u0131k bir fizik tedavi rehabilitasyon program\u0131 ile sertle\u015fmi\u015f dokular gev\u015fetilir, eklem hareketleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca a\u00e7\u0131l\u0131r ve kaslar kuvvetlendirilir. Bu \u00f6zellikle normale yak\u0131n hareket a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 beklenen kal\u00e7a protezi operasyonlar\u0131nda daha da \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Protez operasyonlar\u0131 b\u00fcy\u00fck operasyonlard\u0131r ve mekanik eklemi yerle\u015ftirirken bir \u00e7ok dokuya zarar vermek ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ameliyat s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 kaslar, ba\u011flar, tendonlar ve damarlar kesilir. Operasyon sonras\u0131 hastan\u0131n eklemi \u00f6demli, \u015fi\u015f, a\u011fr\u0131l\u0131 ve k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Operasyon sonras\u0131 tak\u0131lan mekanik eklemi etkili kullanabilmenin tek \u015fart\u0131 bu a\u015famada yap\u0131lacak fizik tedavi rehabilitasyondur. Tak\u0131lan mekanik eklemin stabilitesi, \u00f6mr\u00fc ve normal eklemin biyomekaniklerine yak\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in hastan\u0131n eklem hareketlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve kaslar\u0131n\u0131n eski g\u00fcc\u00fcne getirilmesi \u015fartt\u0131r. Protez tak\u0131lan bir hastaya ev egzersizleri verip g\u00f6ndermenin modern t\u0131p doktrininde yeri yoktur. Operasyonun bize sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sadece a\u011fr\u0131s\u0131z bir eklemdir. Bizim istedi\u011fimiz ise a\u011fr\u0131s\u0131z ve fonksiyonel olarak yeterli bir eklemdir. Kal\u00e7a kire\u00e7lenmesi nedeniyle protez operasyonu ge\u00e7iren bir hasta hala aksayarak y\u00fcr\u00fcyorsa veya \u00e7oraplar\u0131n\u0131 hala ba\u015fkas\u0131 giydiriyorsa, ayn\u0131 \u015fekilde diz protezi tak\u0131lan hasta hala merdiveni yard\u0131ms\u0131z \u00e7\u0131kam\u0131yorsa cerrahi teknik ne kadar iyi olursa olsun sonu\u00e7 fonksiyonel a\u00e7\u0131dan ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kd\u0131r. Bu nedenle protez operasyonu sonras\u0131 diz ve kal\u00e7a eklemine normal hareket a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kaybedilmi\u015f kas g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tekrar kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir. Yap\u0131lan fizik tedavi uygulamalar\u0131 ve kullan\u0131lan baz\u0131 cihazlar ile hastan\u0131n cerrahiye ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan a\u011fr\u0131s\u0131, \u00f6demi giderilir ve eklem hareket k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r. Fizyoterapist taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan egzersizler ile kaslar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilir. Bu ama\u00e7la genelde 20-30 seansl\u0131k bir fizik tedavi rehabilitasyon program\u0131 yeterli olmaktad\u0131r. Bu sayede hastan\u0131n eklemi hem a\u011fr\u0131s\u0131z hemde fonksiyonel bir eklem haline gelir. Daha da \u00f6nemlisi bu uygulamalar ile protezin uzun s\u00fcreli ba\u015far\u0131s\u0131 artar ve komplikasyon oran\u0131 da belirgin bir \u015fekilde d\u00fc\u015fer.<\/p>\n
Bu nedenlerden dolay\u0131 hastalar ameliyat sonras\u0131 fizik tedavi rehabilitasyon \u015fartlar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131ktan sonra operasyona gitmelidir. Hastanede cerrahi sonras\u0131 ba\u015flanan fizik tedaviye taburcu olunduktan sonra gerekirse evde de devam edilmeli ve hasta bir hastaneye yada klini\u011fe gidip gelebilecek kadar iyi oldu\u011funda ise ayaktan devam edilmelidir.<\/p>\n
Ameliyat \u00f6ncesi rehabiltasyon baz\u0131 durumlarda m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir ama unutulmamal\u0131d\u0131r ki ameliyat sonras\u0131 rehabilitasyon protez operasyonlar\u0131n\u0131n olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. Kesinlikle ihmal edilmemeilidir. Aksi takdirde protez operasyonunun fonksiyonel ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda olumsuz etkilenecektir.\u201d