![](\"http:\/\/www.erzurumflas.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/uzay-bilimcileri-bu-projenin-tamamlanmasini-bekliyor_c2ebb96.jpg\")
Erzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi b\u00fcnyesinde ve Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n deste\u011fi ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck ve ilk k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6tesi teleskobuna sahip olacak Do\u011fu Anadolu G\u00f6zlemevi Projesi 2020 y\u0131l\u0131nda faaliyete ge\u00e7ecek.<\/p>\n
Erzurum Valisi Seyfettin Azizo\u011flu ve Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. \u00d6mer \u00c7omakl\u0131, 3 bin 170 metre rak\u0131ml\u0131 Konakl\u0131 Kayak Merkezi Tepesinde, 2 bin 500 d\u00f6n\u00fcml\u00fck arazi \u00fczerinde kurulan Do\u011fu Anadolu G\u00f6zlemevi in\u015faat alan\u0131nda incelemelerde bulundu. Erzurum \u015fehir merkezine 35 kilometre uzakl\u0131kta olan g\u00f6zlemevinin atmosferik ko\u015fullar\u0131 ile a\u00e7\u0131k gece say\u0131s\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck nem ve s\u0131cakl\u0131k al\u00e7ak-b\u00fcy\u00fck potansiyele sahip oldu\u011fu belirtildi. 2019 y\u0131l\u0131nda bitmesi planlanan projenin maliyetinin yakla\u015f\u0131k olarak 150 ile 200 milyon lira aras\u0131nda olaca\u011f\u0131 planlan\u0131yor.<\/p>\n
Erzurum Valisi Seyfettin Azizo\u011flu ve Erzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. \u00d6mer \u00c7omakl\u0131\u2019n\u0131n incelemelerine astrofizik\u00e7i ve ayn\u0131 zamanda proje sorumlusu Do\u00e7. Dr. Cahit Ye\u015filyurt, Karayollar\u0131 12.B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcr\u00fc Enver Ma\u011f da e\u015flik etti.<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Cahit Ye\u015filyurt, g\u00f6zlemevi hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, “Bulundu\u011fumuz rak\u0131m yerini sabitlersek, Konakl\u0131 Kayak Merkezi, rak\u0131m olarak 3 bin 170 metre. Do\u011fu Anadolu G\u00f6zlemevi\u2019nin de yerle\u015fkesi olacak ve hizmet verecek da\u011f\u0131n zirvesindeyiz. \u0130n\u015faat ile ilgili hassas k\u0131sm\u0131ndan bahsedersek, bu in\u015faat neden bu kadar uzun s\u00fcrd\u00fc ve \u00e7ok da zahmetli, nedeni \u00f6ncelikli olarak \u00fczerinde bulunduraca\u011f\u0131 aletlerin hassasiyetinden dolay\u0131d\u0131r. Dairesel olan \u00e7ap yani dairesel bir pilye betonumuz var. Bu hareketli a\u00e7\u0131l\u0131r kapan\u0131r 120 ton kubbeli ve kapaklar\u0131 olan, havaland\u0131rmas\u0131 ve so\u011futmas\u0131 olan, 18 metre \u00e7ap\u0131nda 16 metre y\u00fcksekli\u011finde alt\u0131gen silindir bir yap\u0131d\u0131r. Bu hareketli olacakt\u0131r. Bundaki hassasiyet ve titre\u015fim de yakla\u015f\u0131k olarak bir milimden bile hassas olarak yerle\u015ftirilmesi gerekli. Buradaki beton hassasiyeti de ondand\u0131r. Duvar kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 60 santim. Bu duvar\u0131n 60 santim olmas\u0131 da bir hassasiyet. Onun d\u0131\u015f\u0131nda yine bu yap\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde yakla\u015f\u0131k 5 veya 5.5 santim civar\u0131nda dairesel bir beton var. Esas olarak 300 ton bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip olan Do\u011fu Anadolu G\u00f6zlemevi\u2019nin 4 metre \u00e7apl\u0131 ve Avrupa\u2019ya konu\u015fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f en b\u00fcy\u00fck teleskobu yerle\u015fecek. Oradaki titre\u015fim ise mikron veya mikron alt\u0131 d\u00fczeyde titre\u015fime hassas oldu\u011fu i\u00e7in bu iki binan\u0131n dairesel blo\u011fun olabilecek m\u00fchendislik a\u00e7\u0131s\u0131ndan da hassas olarak yap\u0131l\u0131yor. Tabii ki \u00f6zel kal\u0131p sistemi bu y\u00fczden getirildi. 2017 y\u0131l\u0131nda binan\u0131n \u00e7elik ve beton sistemini yapaca\u011f\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu projenin d\u00f6rt aya\u011f\u0131 var. Birincisi \u00dcniversite aya\u011f\u0131 ki bunu fazlas\u0131yla yap\u0131yoruz. Bir di\u011feri teleskopla ilgili hassas optik k\u0131s\u0131m, di\u011fer birisi ise kubbenin yani esas mekanik par\u00e7an\u0131n \u00fcretimi ve in\u015faat. Bunlar\u0131n d\u00f6rd\u00fcn\u00fcn de koordineli bir \u015fekilde gitmesi gerekiyor. Yakla\u015f\u0131k 18 metre dairesel binan\u0131n yerle\u015fecek ve gelecek beton bile bir mikron olmal\u0131. Yerle\u015ftirme s\u0131ras\u0131nda ara s\u0131ra birka\u00e7 kez \u0130talyan ekip geldi ve gittiler. \u0130talyan neden geldi bunlar\u0131 yapan firma \u0130talyan ekip. \u0130talyan ekip haftaya geliyor ki ana kubbeyi koymak i\u00e7in, gelecek y\u0131l ise \u00e7elik plakal\u0131n \u00fczerine esas kubbe kurulacak. Bu sistem yakla\u015f\u0131k olarak 5 ay s\u00fcrecek. Daha sonra teleskobun par\u00e7alar\u0131n\u0131 peyderpey binan\u0131n i\u00e7erisine alaca\u011f\u0131z. Montaj bina i\u00e7inde devam etmesi gerekli. Yap\u0131m a\u015famas\u0131 2019 y\u0131l\u0131 sonu veya 2020\u2019de ilk \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7ine al\u0131p astronomi veya uzay camias\u0131na bu teleskobu kazand\u0131raca\u011f\u0131z” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Teleskobun \u00f6zellikleri<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Cahit Ye\u015filyurt, g\u00f6zlemevinde bulunacak teleskobun \u00f6zellikleri hakk\u0131nda ise \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“\u00d6ncelikli olarak T\u00fcrkiye\u2019nin bir par\u00e7a ve aynaya sahip teleskobu, optik denilen yani insan g\u00f6z\u00fcn\u00fcn duyarl\u0131 oldu\u011fu b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6tesi g\u00f6zlem yapabilen T\u00fcrkiye\u2019nin ilk k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6tesi teleskobudur. Teleskobun optik \u00f6zellikleri ise bu \u00e7apta d\u00fcnya \u00fczerinde 4 metre s\u0131n\u0131f\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 10 civar\u0131nda. Bizim ekledi\u011fimiz bir ka\u00e7 optik \u00f6zellikle beraber adapdibaf denilen son teknoloji \u00f6zelliklerle beraber bu \u00f6zellikleri b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran d\u00fcnyada bu s\u0131n\u0131fta tek teleskoptur. Ayn\u0131 \u00f6zellikleri 10m, 30m, 40m teleskoplarda g\u00f6r\u00fclebilir. Tasar\u0131m\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m\u0131 tamamen T\u00fcrk m\u00fchendisler yapmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka \u00f6zellikse stratejik \u00f6zellik ki bu zaten konu olarak belli, bu anlamda hem enlem ve hem de boylam da bu \u00e7apta ba\u015fka teleskop yoktur. Dolay\u0131s\u0131 ile b\u00fcy\u00fck teleskoplar\u0131n tamam\u0131na bakacak olursak bunlar yaln\u0131zca Hawai ve \u015eili\u2019de bulunmaktad\u0131r. Oralarda g\u00fcnd\u00fcz oldu\u011funda burada gece ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fimdiden cazip hale gelmektedir. D\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u015fimdiden kurulacak bu teleskobun takibini yap\u0131yor. Nedeni ise gece ve g\u00fcnd\u00fcz olay\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak enlem ve boylamday\u0131z.”<\/p>\n
“Marka bir \u015fehir olacakt\u0131r”<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Cahit Ye\u015filyurt, projenin Erzurum\u2019da yer almas\u0131n\u0131n nedenleri konusunda ise “B\u00f6lgede kar\u0131n bol ya\u011fmas\u0131, nemin olmamas\u0131, so\u011fuk olmas\u0131, astronomik a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemli kriterlerden birisidir. Buradaki so\u011fuk hava, k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6tesi g\u00f6zlem yapacak oldu\u011fumuzdan dolay\u0131 yani so\u011fuk foton denilen dalga boylar\u0131n\u0131 yakalamak i\u00e7in ideal bir durumdur. Kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 da atmosferi temizledi\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli, 3 bin 170 metrede ki o 3 bin metreden sonraki k\u0131rm\u0131z\u0131 dalga g\u00f6zleme sistemi bize alternatif olacak. Bir de tabii ki a\u00e7\u0131k gece say\u0131s\u0131d\u0131r. Orada da yakla\u015f\u0131k olarak 250, 260 270\u2019e varan yani Erzurum\u2019da a\u00e7\u0131k gece say\u0131s\u0131 var. Bunlar\u0131n hepsini bir araya toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda alt yap\u0131s\u0131yla, \u00fcniversitesi ile \u015fehri ile yani dolay\u0131s\u0131yla bir g\u00f6zlem \u015fehri olmaya aday, marka bir \u015fehir olacakt\u0131r” dedi.<\/p>\n
“T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m ara\u015ft\u0131rma projesidir”<\/p>\n
Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. \u00d6mer \u00c7omakl\u0131 ise “Asl\u0131nda bu proje Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n destekledi\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m ara\u015ft\u0131rma projesidir. Bu projenin yan\u0131nda kurulacak laboratuvarlarla 4m \u00e7ap alt\u0131ndaki t\u00fcm g\u00f6zlemevi istasyonlar\u0131n\u0131n asl\u0131nda bak\u0131m onar\u0131m ve ara\u015ft\u0131rma merkezi durumunda. B\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir projenin Erzurum\u2019da kurulmas\u0131nda bizlere destek veren ba\u015fta Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131za, Ba\u015fbakan\u0131m\u0131za ve t\u00fcm yetkililerimize te\u015fekk\u00fcr ederim. Say\u0131n valimizde bizleri k\u0131rmad\u0131 bizimle bu g\u00f6zlemevine gelerek onurland\u0131rd\u0131 ve yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yerinde g\u00f6zlemledi” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
“Erzurum\u2019u hep hayvanc\u0131l\u0131k \u015fehri olarak tan\u0131yorduk”<\/p>\n
Erzurum Valisi Seyfettin Azizo\u011flu da a\u00e7\u0131klamas\u0131nda “Bizler bug\u00fcne kadar Erzurum\u2019u hep hayvanc\u0131l\u0131k \u015fehri olarak tan\u0131yorduk. Art\u0131k bundan sonra Erzurum\u2019u sanayi \u015fehri olmaya getiriyoruz. Bundan sonra da bilim \u015fehri olacak. Bulundu\u011fumuz bu tesis bitip de hizmete girdi\u011fi zaman T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck uzay g\u00f6zlemevi olacak. D\u00fcnyan\u0131n da en \u00f6nemli iki veya \u00fc\u00e7 g\u00f6zlemevinden birisi olacak. Uzay\u0131n g\u00f6zlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Erzurum uzay\u0131 g\u00f6zleyen \u015fehirlerin ba\u015f\u0131nda gelecek. Eme\u011fi ge\u00e7enleri kutluyorum. \u00c7a\u011f\u0131 yakalamak bu olsa gerek. D\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm bilim insanlar\u0131 bu g\u00f6zlemevinden yararlanacak. Konakl\u0131 Kayak Merkezi zirvesinde bulunan g\u00f6zlemevini ger\u00e7ek olarak g\u00f6rmeyi ve bu ortam\u0131 burada birebir ya\u015famay\u0131 tavsiye ederiz” dedi.<\/p>\n
Proje hakk\u0131nda bilgi alan Vali Azizo\u011flu ve Rekt\u00f6r \u00c7omakl\u0131 daha sonra in\u015faat alan\u0131nda incelemelerde bulundu.